?

Log in

No account? Create an account

[sticky post] Вспомнилось





https://vk.com/id71177777?w=wall71177777_820


Примерно, года два назад, мы с Сергеем Храмовым записали свой совместный, так сказать, ностальгический альбом "Следы". Решили таким способом вспомнить о "Веже". Было время, когда нас звали на всякого рода дефиляды, но "Вежа" распалась, как и все бренное в этом мире, мы разбежались, кто куда, а вот песни остались и все еще живут. Трудно мне давалась запись этого альбома, если честно. Меня, человека, который привык нарушать существующие правила, которому чуждо все массовое и тусовочное, постарались поставить на место, вежливо пояснив, что в музыке эти вольности не проходят. Пришлось, хоть и с трудом, подчиняться. Писал нас Толик Багданов, самобытный и очень талантливый композитор, известный еще по "Сябрам". И мы очень признательны ему за все то, что он сделал. Альбом конечно же остался незамеченным, как и все вне тусовочное, что существует по ту сторону разных кружков, союзов и квартирников. Но мы, в принципе, ни на кого и ни на что не рассчитывали. Разве только что на себя. Альбом получился может быть чересчур гламурным и правильным, больше эстрадным чем бардовским, но все же получился...

https://vk.com/id71177777?w=wall71177777_820








<lj-cut text="Архітэктура прасторы, або шпацыр па Швейцарскай даліне."> Архітэктура прасторы, або шпацыр па Швейцарскай даліне.">  Гарады, як і людзі, сваю сапраўдную сутнасць хаваюць пад маскамі. І калі  яны адкрываюцца нам аднойчы і паўстаюць перад намі ва ўсёй сваёй велічы, першае, што мы спытваем, сутыкнуўшыся з такой шчырасцю, гэта прыступ панікі. Нечаканасць і навізна зрыньвае нас да хвіліннага шоку. Але  сапраўднасць  адкрываецца якраз не столькі бездзейным, выпадковым  назіральнікам, колькі людзям, здольным заглыбіцца ў яе з галавой.  Я не краязнаўца і не гісторык, а таму, не маю намераў  огучваць нейкія сакральныя таямніцы. Я ўсяго толькі выпадковы мінак, пілігрым,  якіх тысячы,  тых, хто прыходзіць і сыходзіць не развітаўшыся, не спазнаўшы сапраўдных ісцін, якім толькі хіба што пашчасціла дакрануцца да некаторых святыняў і  пішу я гэтыя радкі не дзеля таго, каб здзівіць свет, а дзеля таго, каб даць жыццё  сваім думкам.  Бо мінае час і ты, па сутнасці,  зноў гатовы да падарожжа, цяпер ужо віртуальнага, з алоўкам у руках. Ты апантаны жаданнем, апранаць  свае пачуцці ў словы, намагаючыся правесці чытача тым жа шляхам, якім толькі што крочыў сам, у прыватнасці, тымі ж вузкімі вулачкамі ад гатэлю “Амега”, у якім бавіў ноч і да сусветна вядомай старажытнай Каложы. 


Захапляючы таямніцамі іншых, беручы іх з сабою ў  вандроўку, ты, безумоўна, рызыкуеш выпусціць з-пад увагі нешта важнае, але ты прывык рызыкаваць, ты перакананы, што кожны бачыць толькі сваё, дасяжнае яму аднаму і не бачыць таго, што дасяжна іншым. Але твая ганарлівасць, твае  сквапнасць і жаданне павыхваляцца, мацнейшыя за любую рызыку. Бо яшчэ шмат у табе чалавечага, як сказаў бы на гэты конт  улюблёны табой Ніцшэ. “Я ёсць дзверы!.. Я ёсць дзверы!..” Менавіта гэтыя словы з Бібліі  не даюць табе спакою некалькі дзён ужо. І ты імкнешся знайсці тыя дзверы. Бо ведаеш: “Прасіце, і дадзена будзе вам; шукайце, і знойдзеце; стукайцеся, і адчыняць вам…”


     Хтосьці з вялікіх сцвярджаў, што ўсе дарогі вядуць у Рым. Я ж,  перафразаваўшы сказанае, з пэўнай адказнасцю заяўляю, што ўсе дарогі ў постсавецкіх горадах, вядуць да плошчы Леніна… 


Гэта, як правіла, гістарычны цэнтр места – самая элітная і выгодная прастора ў горадзе, і яна ўсё яшчэ застаецца быць сэрцам, святая святым месцам, намоленым   чырвоным чалавекам, тым самым, якому прадракала хуткі і непазбежны канец наша зямлячка, пісьменніца і лаўрэатка Нобелеўскай прэміі па літаратуры Святлана Алексіевіч. Але чырвоны чалавек, як паказвае час,  усё яшчэ жывы, як  і яго правадыр. Я таксама родам з той  “саўковай”, эпохі і таму, відаць, не здарма сваё знаёмства з Гародняй  пачынаю адсюль, ад  гэтага “чырвонага алтара”. 


Якія толькі назвы, чыё толькі імя не насіла яна ў свой час: і Гарадніцкая, і Губернская, і Дварцовая, і  нават аднойчы была названа ў гонар  самога Банапарта. А як жа ж без яго,  без гэтага рамантыка і летуценніка, мроіўшага скарыць увесь свет? Наступствы баталій ягонага войска мне даводзілася назіраць  нават на Блізкім Усходзе, у старажытным Яфа. Але калі адкінуць сарказм і прапагандысцкія выверты, якімі людзей майго пакалення карміла савецкая прапаганда, калі заглыбіцца больш глыбей у гісторычныя факты, то за ўсім гэтым летуценным і міфалагічным,  можна разгледзіць і іншае, лёсавырашальнае, тое ва што верыла большасць тагачаснай шляхты. Што насамрэч, сапраўднымі мэтамі шматлікага напалеонаўскага войска было не захоп гэтых тэрыторый, а іх вызваленне ад векавога расійскага прыгнёту. Нездарма ж, відаць, беларуская шляхта, не толькі падтрымала маральна напалеонаўскую прысутнасць, але і амаль усім складам запісалася ў яго войска. Менавіта, Напален, вызваліўшы на пэўны час гэтыя землі, абвясціў іх адноўленным Вялікім княствам Літоўскім. Яго небачны, мяцежны дух усё яшчэ лунае ў гэтым паветры. Як і належыць вялікаму вайскоўцу, ён стаіць недзе нябачны побач, скажам, на тым вось высокім, страмкім беразе Гараднічанкі, схаваўшыся вонкава ад людзей і цывілізаціі і цешыцца навакольнай цішынёй, назіраючы, як няўлоўна мяняюца дзеі і акторы на палітычных сцэнах, дзе ўсё яшчэ разыгрываецца бясконцая камедыя жыцця. Ён усё яшчэ на нешта спадзяецца. Хаця, наўрад ці ён здолны цешыцца прыгажосцю. Ён не паэт, ён – палітык, а ў палітыка няма сэрца, у палітыка ёсць толькі галава. Гэтая не мая думка, яна належыць яму, а таму, малаверагодна, што  я памыляюся.


 Але пакідаем даўніну гісторыкам і зноў вернемся на плошчу Леніна. Калі прыглядзецца, усе помнікі правадыру падобныя, нібыта ляпіў іх адзін чалавек, нібыта, размножаныя яны ўсе былі пад капірку. І гэта яшчэ адзін штрых мінулай  эпохі – ігнараванне самасці. І калі б не гэтая разнастайнасць цудам захаванай архітэкторы,  ад турэмнай паныласці і манументальнасці  можна было б звар’яцець. Нас яшчэ з дзяцінства прывучалі да таго, што гэта чалавек упрыгожвае месца, а не месца чалавека. Але я не пагадзіўся б з гэтым, бо якраз наша ментальнасць, наша самасць і наша духоўнасць цалкам залежаць  ад укладу жыцця  месца, дзе мы нарадзіліся. Відавочна,  што Ільічу з гэтым проста не пашанцавала. Ён тут чужы, яму тут цесна і некамфортна, сярод гэтай старажытнай даўніны. 










Мне здаецца, што яшчэ нейкая крыха, і ён сыйдзе са свайго каменнага пастаменту. Яму  і сапраўды варта было б сыйсці, прагуляцца па парку Жылібера, названага ў гонар французкага біёлага і медыка Жана Эмануэля Жылібера, запрошанага ў горад былым старастам Антоніем Тызенгаузенам, а таксама паслухаць аб чым гавораць людзі. Цікава, ці ведае ён, што пад каменнымі плітамі на якіх ён застыў нерухома вось ужо болей чым паўвеку, пахавна ягонымі прыхільнікамі і паслядоўнікамі значная частка прыгажэйшага навакольнага ландшафту, так званай Швейцарскай даліны, уладкаванай  намаганнямі таго ж, узгаданага ўжо мною ,  старасты  Гарадзенскай каралеўскай эканоміі. Дарэчы, плошча, якая носіць яго імя, побач з плошчай Леніна і можа якраз гэтае суседства з асведчанным масонам і пастаўскім мецынатам,  і ўплывае так згубна на настрой правадыра, не даючы яму пачувацца тут як дома?.. Гэтую гісторыю мне расказвае незнаёмая жанчына, паказваючы дарогу ад “Амегі” да гістарычнага цэнтру. Яна жонка былога вайскоўца, руская па нацыянальнасці і бачна па ўсім, што паважае гісторыю і любіць свой  горад Махнуўшы рукой некуды ў пустку, яна кідае мне на развітанне: 


-- Савецкая там!.. І зыходзіць, нават не развітаўшыся, пакінуўшы мяне сам-на сам з лідэрам сусветнага пралетарыяту. “Вядома ж, там, — скептычна ўсміхаюся я, пазіраючы ўслед жанчыне. – Дзе ж ёй яшчэ быць, акрамя як не за плячыма ў  правадыра?...” Я выдатна ўсведамляю сабе, дзе знаходжуся. Таму яшчэ раз акідваю тужлівым позіркам манументальную хаду правадыра, вылепленую вядомым савецкім лепшчыкам і размнажыцелем Леніных Заірам Азгурам,  яго нязменна пакамячаную кепку на галаве і, чамусьці, шукаю такую ж,  толькі заціснутую ўжо ў  руце. На маё здзіўленне, рукі ў правадыра нічым не занятыя.  “І ўсё ж меў рацыю Напалеон сцвярджаючы, што ў палітыка няма сэрца,” – думаю я і  адводжу позірк. Да Леніна ў мяне свае адносіны.  Менавіта, гэта  з яго “лёгкай” рукі, з яго “благаславення”, пачынаецца мой непросты шлях у літаратуру, так як мой першы верш быў прысвечаны  яму. Але гэта зусім ужо іншая гісторыя.  Хто з нас у юнацтве не марыў стаць знакамітасцю? І толькі з гадамі ты разумееш, што літаратура – гэта неад’емная часціна твайго жыцця,  а  таму твая любоў да яе — не дзеля хвіліннай славы, а дзеля самога жыцця, і табе даўно ўжо глыбока ўсё роўна, друкуюць твае творы ці не, ты жывеш імі, жывеш творчасцю, робіш тое,  што здольны рабіць, бо гэта неабходна для таго, каб жыць, дакладней, выжываць у гэтым складаным свеце  і нічога іншага табе больш не дадзена.


“Так, надта многа яшчэ ў табе чалавечага!”, — прамаўляю я ўслых і крочу далей, у  сваё саўковае мінулае, пераконваючы сябе, што за плячыма ў правадыра нічога іншага, акрамя савецкага быць  не можа. Але я  памыляюся. І  шчыра рады таму. Вуліца, куды прыводзіць мяне мая дапытлівасць, далёка не савецкая. Судзячы па архітэктуры, па тых будынках, якія трапляюцца на маім шляху, ёю яна, відавочна, ніколі і не была.  Яе толькі спрабавалі “осоветить”. Магчыма таму, яна без асаблівых цяжкасцяў і настальгіі па мінуламу, даўно ўжо вызвалілася ад векавога саўковага тлуму. І па ўсім бачна, ні кроплі  аб тым не шкадуе.


-- Каму належыў гэты будынак? — дапытваюся я ў выпадковага мінака, паказваючы на прыгожы, свежа адрэстаўраваны, асабняк. Сярэдніх гадоў мужчына, мітусліва азіраецца і невызначана паціскае плячыма. Ён глядзіць на мяне, нібы на вар’ята і спяшаецца развітацца.


-- І ўсё ж, скажыце, каму належыў гэты будынак? — выпытваю я настырна цяпер ужо ў жанчыны. Тая нервова папраўляе шляпку. Шлапка ёй відавочна не па памеры, а таму нязграбна сядзіць на яе маленькай галоўцы, ад чаго жанчына мае  дзіўны, ненатуральны выгляд. Гляджу на яе і нахабна ўсміхаюся. Мой настрой  значна паляпшаецца.


-- Паважаны, — цэдзіць яна кепліва, дэманструюючы  сваю паважнасць. — Турыстычная кантора насупраць. І ваш асабісты экскурсавод зачакаўся вас.


-- Безумоўна, — усё яшчэ нахабна ўсміхаюся я.


-- Дык ідзіце! Ідіце і выносце яму мазгі, — кідае яна мне на развітанне.


-- Гэта дом Фукса, — падказвае мне мужчына, які гандлюе старымі паштоўкамі каля крамы. Хвілінку маўчыць, потым удакладняе. – Дом гэты шмат разоў перабудоўваўся, а таму,  каму ён толькі потым не належыў.


Знаёмімся. Чалавека завуць Андрэй. Ён мастак і паэт.


-- А хто такі,  гэты Фукс? – цікаўлюся я.










-- О, Лейба Фукс – гэта легендарная асоба, Хаця з сучасных гарадзенцаў мала хто ведае, хто гэты чалавек. У лепшым выпадку вам скажуць, што ён быў купцом, — усміхаецца Андрэй. — Насамрэч мала хто знае, што Лейба, як і шмат іншых беларускіх габрэяў,  не толькі падтрымалі, але і ўдзельнічалі ў паўстанні ў 1863-1864 гадах. Менавіта, у гэтым доме размяшчалася явачная кватэра паўстанцаў і тут бываў неаднаразова сам Кастусь Каліноўскі… Ды тут,  куды ні зірні, паўсюль жывая гісторыя, — дадае ён. —  Напрыклад, вось той будынак, што за помніка маршалу Сакалоўскаму, калісці належыў дамініканскаму кляштару, а ў тым будынку жыў…


Андрэй шмат пра што распавядае яшчэ: і пра помнік Сталіну, пахаваны “зажыва” побач з помнікам маршалу, і пра дом Мураўёва. Я слухаю яго, баючыся збіць з думкі.


 Нечакана ён змаўкае і лезе ў кішэню за тэлефонам.


-- А можна я дам вам паслухаць сваю песню? – просіць ён майго дазволу 


-- Безумоўна, — ківаю з удзячнасцю я ў адказ. Ён  доўга корпаецца ў тэлефоне,  нарэшце падносіць яго да майго вуха. Включае патрэбную песню і пакуль яна гучыць, трымае тэлефон каля майго вуха. Голас у спевака прафесійны, ды і запіс, на мой погляд,  якасны. Песня мае духоўны сэнс. Запамінаю з яе толькі рэфрэн. Я шчыра ўдзячны гэтаму незнаёмаму мне чалавеку: і за яго песню, і за змястоўны цікавы аповядпра горад, і, безумоўна,  за гасціннасць… 


      Блукаю хвілін дваццаць па былым іезуіцкім квартале ў пошуках абяцанага мне Андрэем, прывіда славутага караля і вайскоўца Стэфана Баторыя. Па легендзе, якую пераказваюць мясцовыя жыхары,  ягоны дух усё яшчэ лунае недзе тут, ля касцелу Святога Францыска Ксаверыя. А легенды і паданні, ведаю я, на роўным месцы не нараджаюцца, яны грунтуюцца на  неаспрэчных жыццёвых і гістарычных фактах. Стэфан Баторы родам з Трансельваніі, а тое месца вядома ўсяму свету тым, што там нарадзіўся і жыў знакаміты князь  Влад Цепеш – прататып галоўнага героя з  рамана Брэма Стокера. Але не гэты факт, на маю думку, мог стаць падставай для міфа аб каралі-прывідзе. Па-першае, вядомы антаганіст Дракула княжыў нашмат раней, а па-другое, кажучы словамі самого графа : “ Спачатку мы атрымліваем макуленку ісціны. Потым песцім і цэнім яе, але ж нельга прыймаць яе за ісціну ў апошняй інстанцыі..” Цела Стэфана Баторыя насуперак каралеўскага запавету, а ён хацеў быць пахаваным менавіта ў Гародні, было пахавана ў кракаўскім Вавелі. Верагодна, таму і вяртаецца сюды дух пакрыўджанага караля. Але прывіды з’яўляюцца толькі ноччу,  таму ўсі мае намаганні сустрэцца з каралём марныя. Затое кіраўнік мастацкай вучэльні, вучні якой знаходзяцца на плошчы на плэнэры, шмат чаго  мне расказвае цікавага пра Фарны касцёл  і пра будынак Мураўёва. 










”Будаваць, а не разбураць,” – заклікаў неквлі сваіх вернікаў заснавальнік ордэна іезуітаў Ігнацій Лаёла. На жаль час да яго запавету  не прыслухаўся. Акрамя Фарнага касцёлу, іезуіцкай аптэкі ды  шэрагу будынкаў былога іезуіцкага калегіюма, нічога іншага ад былой велычы   не засталося. “Цікава, ці ёсць  сярод турыстаў такія, хто хоць аднойчы наведаўшы  Гародню,  не пабыў у Фарным касцёле?” – думаю я,  накіроўваючыся да  легендарнай святыні. На ўваходных прыступках  мяне сустракае пастава Хрыста, які несе крыж на Галгофу. Павольна падымаюся па лесвіцы. Масіўныя, каваныя дзверы напаўадчыненыя і  я ўваходжу ў храм.


Служба ў касцёле пачнецца праз пяць хвілін і ахоўнік не дазваляе мне фатаграфаваць. Шукаю незанятую лаўку бліжэйшую да кафедры і прымаю паставу вучэння і паслухмянства. Служба яшчэ не пачалася  і я з цікавасцю разглядаю ўнутранае ўбранне храма. Ад сакральнай велічы і манументальнай прыгажосці займае дых. Адчуваю на сабе нечы дапытлівы позірк і гляджуся па баках. Вернікі занятыя сабой. Трыважнае пачуццё, што за мной нехта сочыць, не пакідае мяне ўвесь час, пакуль ідзе служба. Гукі аргана пранізваюць прастору. І здаецца, дрыжаць недзе пад высокімі сводамі ад векавога дыхання вялізныя, цяжкія люстры. Твары вернікаў пахмурнеюць і я адчуваю, як па спіне бягуць дрыжыкі. Узіраюся ў засяроджаныя твары вернікаў і на ўспамін мне прыходзяць словы таго ж Ігнація Лайолы: “Я хачу бачыць смех. У хрысціяніна няма ніякіх падстаў, каб смуткаваць, і шмат прычын, каб быць вясёлым”. Ці меў ён рацыю? — думаю я.










Пасля службы ахоўнік дазваляе мне крыху пафатаграваць. Маю ўвагу прыцягвае партрэт маладой верніцы на тыльнай сцяне. Доўга ўзіраюся  ў яе сумныя,  зачаравальныя вочы. І здаецца, што мне ўжо ніколі не выбрацца  з гэтага бяздоннага, векавога віру самоты і адзіноты. “Так вось хто сачыў за мною ўвесь гэты час,” – нечакана здагадваюся я. 


-- Хто гэта? – цікаўлюся я ў жанчыны, якая стаіць наводдаль. Кабета  невызначана паціскае плячыма. Я так і сыходжу ні з чым. Ні ахоўнік, ні тым больш вернікі, у каго я распытваю пра святую сястру, нічога ўразумелага мне патлумачыць не могуць.


Спускаюся ўніз па вуліцы Замкавай да Нёмана. Праз былы габрэйскі квартал. Спыняюся ля памятнага знака, які  нагадвае, што тут пад час вайны было габрэйскае гета. Знак мае выгляд брамы, праз якую, пэўна, і  праходзілі   тысячы габрэяў, накіроўваючыся ў фашысцкія лагеры смерці. 










Не дзіўна, што даваенная Гародня, як і шмат іншых беларускіх гарадоў, была напалову габрэйскай. Так склалася гістарычна, што нязменнай прыкметай сучасных беларускіх гарадоў, ёсць тры іх асноўныя складнікі: рынкі, плошчы Леніна і габрэйскія гета. Пабыўшы в гэтых трох, на маю думку, сакральных месцах, больш-менш эрудыраваны сучасны чалавек, можа з лёгкасцю скласці сацыяльны, палітычны і гістарычны партрэт любога беларускага мястэчка. Ва ўсякім выпадку, гэтым месцам ёсць нам аб чым  прагаварыцца. І гэта зразумела. Помнікі Леніну абы дзе не ставілі. Каватэраваўся правадыр звычайна ў элітных, гістарычных месцах.  Рынкі – гэта ўвогуле скарбніца са  скарбніц: тут табе і мясцовы фальклор, тут табе і мова, тут табе  і багата чаго іншага. Ну, а габрэйскія кварталы – гэта асобны пласт нашай гісторыі, ад Вітаўта і да сёняшніх дзён. Калі  капнуць яго, калі прайсціся хаця б выбарачна па  біяграфіях некаторых габрэяў, тых, што жылі на тэрыторыі сучаснай Беларусі, можна даведацца  шмат  чаго цікавага і карыснага, ва ўсякім разе, дабытага матэрыялу хопіць не на адзін том гістарычных манаграфій. Не так даўно мне пашчасціла прачытаць кніжку літоўскай пісьменніцы і журналісткі Руты Ванагайтэ “Свае. Падарожжа з ворагам” Кніжка аб жахлівых і масавых забойствах габрэяў літоўцамі на тэрыторыі Літвы. Як піша ў сваёй прадмове Святлана Алексіевіч: “Вы будзеце плакаць над гэтай кніжкай – плачце, але плакаць недастаткова, трэба думаць. Думаць над тым, як хутка расчалавечваецца чалавек, чалавека ў чалавеку няшмат, тонкі пласт культуры з лёгкасцю можназмахнуць…” Моцныя словы. Але мне, на гэтай палітай багата чалавечай крывёю зямлі, хацелася б прывесці для роздуму таксама і яшчэ адну цытату з узгаданай мною кніжкі літоўскай пісьменніцы: “Мае любыя суайчыннікі, калі ніхто з вашых родных ні ў чым такім не ўдзельнічаў і нават не ведаў ніякіх габрэяў. Падумайце вось аб якой статыстыцы: пад час вайны было знішчана больш за дзвесце тысачаў літоўскіх габрэяў. Гэта пяцьдзесят тысячаў дамоў, а яшчэ – крамы, сінагогі, школы і бібліятэкі, аптэкі і лякарні. Немцы забіралі золата, выдзіралі зубы. А колькі по ўсёй Літве в дамах забітых габрэяў засталося іншага дабра: шафаў, ложкаў, гадзіннікаў, просцінаў і подушак, чаравік і блузак – усё гэта, зразумела, не вашы дзядулі хапалі і везлі вазамі, калі рэчы выкідвалі праз вокны ці танна збывалі на местачковых плошчах. Вядома, не вашы дзядулі, а дзядулі іншых літоўцаў, хужэйшых. Але, магчыма, вы, лепшыя літоўцы, ведаеце дзе цяпер гэтыя ложкі забітых? Хто спіць на іх? Якія сны бачаць?..” А ці не тычыцца гэтае пытанне і нас, беларусаў? Пакідаю яго без адказу. Кожны з нас сам для сябе павінен адказаць на яго…










Мінаю помнік Давыду Гарадзенскаму і падымаюся на Замкавую гару. Чатырохмятровая постаць з шэрага мармуру застаецца ў мяне за плячыма. Давыд Гарадзенскі ўсё яшчэ на сваёй пачэснай варце. У мяне яшчэ будзе магчымасць узгадаць пра гэтага слыннага вайскоўца і паплечніка Гэдэміна.  Пералажу праз невысокую жалезную загароджу і апынаюся на высокім, страмкім беразе ракі. Гэта шаноўныя мае, Нёман. 










За маімі плячыма непадымны пласт гісторыі майго народа, а наперадзе – неабсяжны, вялікі прастор. Уладкоўваюся зручна на траве і доўга ўзіраюся ў далячынь. Першае, што прыходзіць мне на ўспамін у гэтыя хвіліны, гэта радок з вядомай у свой час савецкай песні: “Мой Нёман, мой бацька ты родны!” Яе часта круцілі в мой час яе па радыё. Напісана песня была яшчэ за савецкім часе ў стылі оды, як пісалісь тады, скажам, такія вядомыя і папулярныя песні пра Волгу ці пра Дняпро. І гучэла яна сапраўды эпічна. 


Бачу ўдалечыні на высокім, абрывістым беразе абрысы Каложскай царквы. Да яе, як мне здаецца, не так ужо і далёка ўжо, але да яе яшчэ трэба дайсці.


-- Не ўсякі прасткі шлях — самы блізкі, — папярэджвае мяне незнаёмы мужчына, адказваючы на пытанне, як зручней мне дабрацца да святыні, і лісліва ўсміхаецца. — Можна, вядома, пайсці напрасткі, але, хто напрасткі ходзіць, той дома не начуе. Таму, я  вам раю  ісці ў абход, праз мост.










Прыслухваюся да яго меркавання і не шкадую аб тым. У мяне з’яўляецца цудоўная магчымасць, паназіраць і пафатаграваць з вышыні, амаль не заселеную даліну ракі Гараднічанкі. Калі небудзь, гэтае пустка, адкуль я фатаграфую цяпер пешаходны мост, стане глядзельнай пляцоўкай для турыстаў. Мясціны тут сапраўды прыгожыя, нездарма  людзі далі ім такую назву – Швейцарская даліна. А пакуль ёсць тое, што ёсць. І справа тут не ў адсутнасці густу ці пэўнай фантазіі, а ў нашай беднасці, і гэтая аксіёма не патрабуе якіх-небудзь доказаў, — думаю я, здымаючы з пляча камеру.  Адна справа глядзець на свет проста вачыма, іншая – бачыць рэчы праз аб’ектыў здымача. Гэта два зусім розныя погляды і ўраажанні. І зразумець гэтую разніцу здольны толькі фатограф.


  Сцежка, якой я крочу наўгад праз парк, выводзіць мяне амаль да самой Барысаглебскай царквы. Яшчэ здалёк заўважаю ля яе сценаў будаўнічую тэхніку. Сэрца шчымліва сціскаецца: няўжо ўсё зачынена? Але трывогі мае, яук высветляецца, марныя, храм працуе, аб чым мне і абвяшчае адзін з будаўнікоў. 










Падыходжу бліжэй і спыняюся. Перада мной адна з найстарэйшых святынь у Беларусі. Дакранаюся рукой да сцяны, да адной з дэкаратыўных уставак і адчуваю векавы холад, “Колькі ўсяго цікавага маглі б расказаць мне гэтыя сцены, калі б маглі гаварыць”, — думаю я. Калі верыць лягендзе, менавіта ля гэтых сцен пахаваны непераможны вайсковец Давыд Гарадзенскі.


Першае, што мне кідаецца ў вочы, калі  заходжу ў храм, гэта каменны кавалак з фрагментам мазаікі.










-- Гэта Віктар Васнецоў, — падказвае мне жанчына, якая гандлюе пры ўваходзе іконкамі і  сувенірамі. Заўважыўшы маю зацікаўланесь, яна падыходзіць бліжэй і пачынае тлумачыць: — Пазлы са смальты. У нас гэтая фрэска, дзякуючы добрым людзям. Калі палякі разбуралі Аляксандра-Неўскі храм у Варшаве, літаральна, людзі па часцінках ратавалі рэшткі яго ўбранства. Ведаю, што яшчэ адна частка мазаікі знаходзіцца ў адной з цэркваў у Баранавічах.


Аляксандра-Неўскі сабор быў разбураны палякамі прыкладна ў сярэдзіне дваццатых гадоў мінулага веку. Прычына яго зносу  банальная, палітычная — сцерці любы напамін, любую вонкавую імперскую прысутнасць. Фрэскі для храма стваралі па эзкізах самога Віктара Васнецова. Архіепіскап Мікалай, калі асвяшчалі храм сказаў літаральна наступнае: “Ствараючы гэты храм, яго стваральнікі не мелі нічога варожага да атачальнага нас інаславія, насілле не ў прыродзе Праваслаўя…” 


Усе яны хлусілі аднолькава, не баючыся Бога. Верагодна схільнасць да хлусні – неад’емная частка чалавечай прыроды. Але ўсе яны і ўсе іх дзеі ўрэшце рэшт мелі адзін і той жа лагічны фінал. Шкада, што ў гэтых людскіх гульнях на ахвярны алтар  было заўсёды пакладзена мастацтва. Уладкоўваючыся грунтоўна на чужой зямлі, людзям трэба памятаць, што прыдзе час і з намі абыйдуцца гэтак жа сама, як абыходзіліся з некім яны. Іх  выжывуць аднойчы з месца, якое не належыць ім. Зямля прыме іх косці, але не іх душы…


-- Што вы сказалі? – недаўменна пазірае на мяне жанчына.


-- Хіба я нешта сказаў? – здзіўляюся ў сваю чаргу я, разумеючы, што ў запале выказаў свае думкі ўслых.


-- Так, — сцвярджае жанчына.


-- Прабачце, — прашу я прабачэння  і пачанаю аглядваць храм…


Вечарэе. І я вяртаўся ў гатэль. Вуліца, якой крочу, амаль бязлюдная. Пэўна такое ўражанне ўзнікае з-за таго, што асноўная маса народу хаваецца недзе пад парасонамі ўздоўж сценаў. Столікі ломяцца ад закусак. Пахне спецыямі, півам і смажаным мясам. Наперадзе мяне крочыць марудліва сярэдніх гадоў пара, занудліва круцячы галовамі па баках, пэўна,  вывучаючы архітэктуру прасторы. Мужчына часта і галосна з чагосьці смяецца. У арцы, ля ўваходу ў кавярню, просіць міласціну маладая жанчына з дзіцём у інвалідным вазку. Перад ёю з ніадкуль, як у казцы, з’яўляецца дзяўчынка з лялькай у руках. Пэўны час яна разглядае з цікаўнасцю свайго аднагодка ў вазку, хлопчыка гадоў сямі-васьмі, не болей і нават нешта пытаецца ў яго. Аб чым ідзе гаворка, мне не чутна. У грудзях нешта трывожна сціскаецца. Дзяўчынка здымае з пляча невялічкую дзявочую торбачку і доўга капаецца ў ёй у пошуках грошай. Адшукваю вачамі яе бацькоў. Але дзяўчынка адна. Верагодна, у гэты момант яе па галоўцы гладзіць сам гасподзь Бог. Мне робіцца неяк не па сабе. Лезу таксама ў кішэню і дастаю некалькі манетак, потым  працягваю іх жанчыне. “Не ўсё яшчэ так кепска з гэтым светам, “ – думаю я, пазіраючы з удзячнасцю на дзяўчынку. Ачуваю сябе моцна стомленным і павяртаю з Савецкай на Ажэшка. Аглядзеўшыся, павольна спускаюся ўніз да парка Жылібера. Недзе насупраць яго, па маім меркаванні, павінен быць мой гатэль. Цяпер я гляджу на гэты горад зусім іншымі вачыма. За вонкавай,  бачнай усім прыгажосцю, мне адкрываецца іншая, сапраўдную прыгажосць, сцёртая часам, але захаваная ў  генетычнай памяці. Горад уяўляецца мне  цяпер нейкім вялізным  палатном, на якім пад несамавітай сучаснай мазнёй, Мастак хавае ад вандалаў сваю сапраўдную Святыню. Затрымліваюся на некалькі хвілін ля помніка Элізы Ажэшка, а потым  спускаюся вніз да Гараднічанкі. Пахне ліпамі і летам. Вось яна, тая лаўка са знакамітым Джузэпэ Сако, пра якую мне распавядалі на Савецкай мясцовыя мастакі. Маруджу хвілінку-другую, і садаю побач з майстрам. Ад бронзавай постаці цягне векавым холадам. “Так. Час бязлітасны і неміласэрдны. Час не шкадуе нічога... І нікога,” — думаю я і з цікавасцю зазіраю ў сумныя, безжыццёвыя вочы слыннага дойліда. Верагодна, яго позірк скіраваны ў сваё мінулае. І ён марна шукае  ў гэтым няўлоўным сучасным пейзажы, прыкметы таго, страчанага часу. Асведчанныя людзі заўжды сумныя, бо яны ведаюць, што ёсць насамрэч такое  сапраўднасць, бо, як сказаў бы на гэты конт вялікі Фулканэлі, тлумачальнік герметычнай сімволікі і знаўца таямніц старажытных сабораў, толькі “той, хто спасцігае ўсё так, як яно існуе ў сапраўднасці, а не па словах і меркаваннях іншых людзей, сапраўды чалавек мудры”. Вядома ж, у мяне ёсць аб чым паразмаўляць з гэтым майстрам з Вероны, які працаваў дзеля росквіту маёй радзімы. Я набраўся б нахабства і сказаў бы яму:  ніколі не пазна ўзняць свае вочы да неба і павярнуцца да святла тварам. Бо хто, як не такія, як ён, як узгаданы мною Фулканэлі ды Парацэльс, як Фаэнсіс Бэкан і Фрыдрых Ніцшэ. пераказвалі мне,  кожны па свойму, гісторыю пра платонаўскую пячору. Але  адна справа навучаць, а зусім іншая – усведамляць. Ці падрыхтаваныя мае вочы, звыклыя да ментальнай цемры, згледзець сапраўднае святло? Ці здольныя я адчуць усю глыбіню і сапраўднасць рэчаў? Вось у чым пытанне. Але няма нічога вечнага. Усе мінае, усё робіцца памяццю, тленам. Кайданы ржавеюць, жалеза з’ядае ржа. І ці варта ўжо гаварыць пра пачуцці? Мы жывем на велізных адкрытых прасторах, нешта накшталт пустэльняў. І нам недзе схавацца ўжо, каб пабыць аднаму, самім з сабою. Нас пераконваюць, што ўсе багацці свету належаць нам, што ўсё гэта нам на выгоду, а таму і жыццё наша,  павінна быць навідавоку. Яны хлусяць.  Усё вырашана імі заранём. Усе прадугледжана. Адна хлусня нараджае іншую, адна несправедлівасць цягне за сабою другую. Яны прапануюць нам адрачыся ад саміх сябе, пераконваюць, што так і  павінна  быць, што ў грамадства кожны павінен ведаць, хто чым дыхае. Але вось толькі  дыхаем мы ў гэтай цеснай менальнай пячоры ўжо праз раз. Мы пахаваныя зажыва ў гэтай агульнай магіле з пафаснай назваю Грамадства. І Вялікая Цемра аточае нас. Нясцерпны боль дагрызае знутры і, на вялікі жаль, ён  амаль ужо не здольны вярнуць нас да сапраўднага жыцця…










Ноччу мне сніцца святая сястра з Фарнага касцёлу. Мы крочым з ёю кудысьці ў невядомасць і дарозе той не бачна канца… Прачынаюся ад пачуцця ўсё той жа векавой стомленасці. Свядомасць усё яшчэ захоўвае, занатаваны ў ёй сумны і адзінотны позірк незнаёмай мне жанчыны. Апранаюся, пью каву і адпраўляюся на пошукі гэтых адзінотных вачэй. Жаданне расставіць усе кропкі над “і”, мацнейшае за любыя іншыя жаданні. Горад яшчэ песціцца ў ранішнім сне, а таму вулачкі яго ціхія і бязлюдныя. 


Фатаграфаваць архітэктуру бязлюдных гарадскіх прастораў – яшчэ адзін мой улюблёны занятак, вядома, пасля занятку вандраваць. Таму, аддаюся яму цалкам. Строгія выгіны ранішніх ценяў, нібы мазкі нябачнага пэнзля Вялікага Дойліда. І калі ты адчуваеш гэты ягоны парыў, хтосьці сам за цябе дамалёўвае патрэбны малюнак. 


У Вільяма Блэйка ёсць гравюра з дзіўнаю назвай “Стары днямі”. Стары днямі – адно з імён Бога. Узгадваецца яно ў кнізе прарока Данііла ў Старым Запавеце. Галоўным героям гравюры Блэйка ёсць ніхто іншы, як сам Бог пад час сайго тварэння. Толькі Блэйк яго паказвае на сваёй гравюры, не як Творцу, які ўстаноўлівае свой парадак, а наадварот, як Творцу, які абмяжоўвае межы ўяўлення. Ён паказвае яго Богам, абмежаваным у межах сонечнага кола. І толькі ягоныя сівыя космы ды рогіль у руце, якія вырываюцца за межы гэтага чырвона кола, пакідаюць нам надзею на магчымасць вырвацца за межы гэтай вогненнай прасторы, некуды ў загадкавую Вялікую Цемру. 










Я не Гасподзь Бог і ў мяне няма з сабой рогаля, а тым больш, я не маю  векавой, сівой барады, але пэўна з-за таго, што Бог прысутнічае ва ўсіх рэчах, а значыць і ў тым ліку ва мне, я, як і Ён ўсё яшчэ імкнуся вырвацца за межы свайго паганага кола. Відавочна туды, у тую Вялікую Цемру, куды  вяла мяне за руку, нібы немаўлятка, жанчына з дзіўнага начнога сну.  Хто яна, тая пасланніца майго лёсу?  Гэтая цікаўнасць і прыводзіць мяне зноў у касцёл.


-- Гэта Фаўстына Кавальская, — тлумачыць мне ксёндз Аляксандр. Мы доўга стаім з ім і моўчкі іўзіраемся ў жаночы твар на партрэце. – Месіянерка Божай Міласэрднасці. Памерла ў Кракаве, пасля працяглай хваробы. Да ліку святых далучана ў 2000 годзе.


-- А якое дачыненне яна мела да Гародні? – цікаўлюся я. Ксёндз Аляксандр на хвілінку задумваецца.


-- Па-першае, яе імя шануе ўся каталіцкая царква. А па-другое, праз нашага земляка з Ашмяншчыны, ксяндза Міхала Сапоцька. Ён быў яе спавядальнікам і менавіта па яго просьбе яна пісала свае духоўныя вопыты. Яе “Дзёнік” стаў своеасаблівай крыніцай новага культу Міласэрнасці. У нашых кнігарнях ён ёсць у продажы, так што, калі цікавіцеся, можаце набыць.


Ксёндз Аляксандр яшчэ доўга адказвае на мае пытанні, нарэшце ён  выбачаецца і мы развітваемся. Хацелася б узгадаць і яшчэ пра аднаго незвычайнага чалавека, з якім мяне знаёміць тым ранкам ахоўнік, гэта спадар Леанід  Леанід — арганіст. Гэта ў яго выкананні гучэлі месы, якімі я захапляўся ўчора на вячэрняй службе. Мы падымаемся з ім па вінтавой лесвіцы ў пакой, дзе ўсталяваны арган, а затым аж пад самы купал адной з вежаў, дзе размешчаны механізм гадзінніка. 


Леанід інвалід. У яго бракуе адной нагі. І я шчыра здзіўляюся ягонай закалцы і моцы духу. Я амаль не паспяваю за ім. Сказаць, што такія, як Леанід – соль зямлі, значыць, нічога не сказаць. Я магу толькі выказаць удзячнасць гэтаму чалавеку: і за яго цікавы аповяд, і за экскурсію па касцёле, і за жыццясвярджальную ўсмешку, якая не пакідала яго твар на працягу ўсяго нашага з ім знаёмства. Мае пакуты нарэшце канчаюцца і я доўга аддыхваюся. Потым падыхожу да вакенца і прашу адчаніць яго. Твар абвявае лагодны ветрык. Перада мною — горад з вышыні птушынага палёту.










 Дастаю з заплечніка здымач і пачынаю фатаграфаваць. “Фатаграфаваць – гэта ў нейкім сэнсе прысвойваць”, — сцвярджала С’юзен Зонтаг і яна мела рацыю. Мая памяць прыватызавала гэтыя выгляды назаўсёды…










З сумам пазіраю на гадзіннік –  час вяртацца ў гатэль. А дванаццатай гадзіне высяленне  і адміністратарка прасіла мяне не спазняцца. Забіраю з пакоя рэчы і доўга стаю ў роздуме. Да ад’езду застаецца яшчэ некалькі гадзін і гэтага часу больш чым дастаткова для таго, каб яшчэ раз вярнуцца ў горад. Не раблю гэтага і зыхожу па ангельскі, не развітаўшыся. Безумоўна ў гэтым горадзе яшчэ шмат чаго захавалася “саўковага, шмат беларускага з дзвюма  дітарамі “с”, але я цяпер ведаю дакладна, што гэта менавіта тое самае месца, дзе я магу пры нагодзе схавацца ад чырвонага чалавека, а таму,  перакананы, што аднойчы вярнуся сюды… Хаця б дзеля таго, каб развітацца.</lj-cut>





Nota bene

Nota bene

(читая бессодержательную "хрень" господина глазова)

Не в целях оправдания, а в качестве примера извращённого мышления.
«Гульні з нулявымі сумамі» -- название повести. Казалось бы всё понятно. На деле -- нет. Вот как это все воспринимает извращенный ум. Читайте внимательно
Цитата: “Можно название повести толковать и в расширяющем значении. “Сум” -- по-беларусски -- грусть, тоска, скука. “Игры со скукой” , “скучные игры” – более адекватно будут выражать происходящее в повести…”
При чем тут сум - непонятно, но истинное понятие уже подменено ложным, а дальше можно играть по своим правилам, доступным уму.
Я слышал, как минимум о десятке разновидностей идиотов. Наверное, это -- одинадцатая. Не знаю, что оно (название) будет выражать по мнению “критика”, но напрашивается логичный вопрос: Если уже мыслить с такими вот расширяющими ум знаниями беларусского языка, почему тогда не -- “Игры со скуками”?..Или же тогда в русском языке есть еще и такое понятие, как сума?.. Извращаться можно бесконечно...
На самом деле всё очень даже просто, логично и доступно для понимания. Как не изощряйся, а «Гульні з нулявымі сумамі», -- это «Игры с нулевыми суммами». И никакой тоски, печали, а тем более скуки, тут и в помине нет. Понятие это (Игры с нулевыми суммами) больше экономическое, хотя я его перевожу в область духовного понятия, -- это игры, при которых выигрыш одного равен проигрышу другого. Если ещё более точнее «разжевать», то выигрыш (духовный и т.д) одного поколения равен проигрышу другого.
Вот и всё. Мне казалось, что это настолько просто, оказывается, невеждам все это надо растолковывать…

Падсумуем...

Час падводзіць вынікі. Падумалася, а чым мне запомніцца мінулы год? Калі коратка:



глядзець тутCollapse )

*****

"Штрихами, контурами смятыми —
Ко дню, что в охре был и в сурике, —
С закатом смешиваясь, пятнами,
Льнут фиолетовые сумерки..."

© Copyright: Черная Лиса, 2005


Метки:

Личное

ПАФ1
poplavok_a
poplavok_a Алесь Паплаўскі

Latest Month

November 2018
S M T W T F S
    123
45678910
11121314151617
18192021222324
252627282930 

Метки

Syndicate

RSS Atom
Powered by LiveJournal.com
Designed by Lilia Ahner